«Саза» журналы

ПСИХИКАЛЫҚ ТУЎЫЛЫЎ

Бойы дардай,
Ақылы бардай.
(Қарақалпақ халық мақалы)


Кейинги ўақытлары ҳаяллардан: «Ҳәзир ҳақыйқый еркеклерди ушыратыў қыйын» деген сөзлерди жийи-жийи еситиўге болады. Бул не — драматизациялаў ма ямаса аўҳал ҳақыйқатында да сондай ма? Тән алыўымыз керек, «мен нағыз еркекпен» деген адамнан бундай аталыўы ушын ылайық сыпатлардың – мәртлик, мийирманлық, ерк, кеңпейиллик,  жаўынгерлик, дөретиўшилик, искерлик ҳ.т.б. —  бәрин бойынан табыў сирә мүмкин емес.  Себеби неде? Себеби, бул, бириншиден, ҳәр бир конкрет еркектиң индивидуаль раўажланыў дәрежесине байланыслы болса, екиншиден — аса кеткен аналық муҳаббат нәтийжесинде еркектиң психикалық туўылыўының жүз бермеўинде (САЗА №1-2 «Сен басқа шықтың ба?»). 


Психикалық (яғный руўхый) туўылыў – адамның психикасы, аңы писип-жетилискенде жүз беретуғын этап болып, физикалық туўылыўдан, айтайық, өзиниң абстрактлығы менен парықланып турады. Нәресте жатырды тәрк етип, иңгәлап, жарық дүньяға шығады — буны биз көрип турамыз, қулағымыз бенен еситемиз. Ал, психикалық туўылыў ше? Ол көзге тасланбайды. Қарақалпақ халқында «Адамның исин билмей, ишин билмейсең» деген дана нақылы бар. Турпатлы, узын бойлы жигитти көрип, ол ҳаққында конкрет түсиникке ийе болыў ушын сәўбетке тартсақ ҳәм сөзлеринен, ислеринен салдамлылықтың, ақыл-парасаттың, мәртликтиң үлгилерин көрсек, ишлей «нағыз азамат екен» деп сүйсинемиз. Гейде турмыста бундай формадағы жигиттиң ақылы зайыл, ерме, сөзлеринде, ислеринде турығы жоқ екенлигин ылғап алсақ, «Эй, бул еле нәресте екен-ғой!» деп түңилип кетемиз ҳәм оның психикалық туўылмағанын аңлаймыз.


ЮМОР

— Мама! Билесең бе, класстағылардың ишинде ең узыны мен екенмен!
— Шүкирим-аў, қарағым-аў, айналайын-аў, айтарың барма! Не деген менен, сен олардың муғаллимисең-ғой!



Физикалық туўылыўда нәресте ана плацентасынан сыртқа шықса, ал психикалық туўылған жигит туўған ата-анасының тәсири, ғамхорлығы, қәўендерлиги астынан шығып, еркинликке, ғәрезсизликке қарай бағдар алады. Ал, психикалық туўылмаған еркек ананың «психикалық плацентасында» биротала қалып қояды.
Процесс ҳәркимде ҳәрқыйлы ўақытта жүз береди. Егер, мысалы, жигит өз аўалына жасаўды тез басласа, өз ата-анасынан бийғәрезликке тез жетиссе, онда психикалық туўылыўы да ерте болады. Әдетте, ата-аналар баласына ғамхорлығын тап пенсионер боламан дегенше даўам етеди — ҳәтте өлим төсегине жеткенше. Ержеткен ул-қызларын жумысқа киргизиў ушын шапқылап жүрген ата-аналарды ким көрмеди дейсең!? Бундай перзентлер руўҳый туўылмастан қалады. 
Гейбир ата-аналар улларын армиядан алып қалыў ушын пулларын оңлы-солына шашады. Бул ҳәрекетин «Ол жақта сатырласқан жас жигитлер, бири менен болмаса, бири менен қырампыш төбелесип қалыўы мүмкин» ямаса «Армияда қыйыншылықларды көрип, майрылып қалады» деп ақламақшы болады олар, бирақ ҳасла армиядан Ўатан алдындағы ўазыйпасын атқарып келген улының өзи қатарлы жигитлер менен қарым-қатнасықларда ысылып, ҳақыйқый еркекке айланып кетип, өзлериниң тәсиринен шығып кететуғынынан шоршынатуғынын ҳасла тән алмайды.
Аўызеки әдебиятларына мүрәәжат етип көрейик. Мәселен, дәстандағы Алпамыс — психикалық туўылыўдың жарқын тымсалы. Батыр он жети жасына толған ўақтында «жигитлик шамалы мурнына урып», Баршын атлы ярын алып келиў ушын Байшубар атлы тулпарына минип қалмақ елине атланады. Душпан жеринде өзинен жигирма-отыз жас үлкен Қаражан батыр менен дос тутынады (есаплап қарасаңыз, Алпамыс оның баласы Досмамбет пенен қатар).
Жоқарыдағыдан ата-бабаларымыздың «психикалық туўылыў» деген сөзди тилге алмаса да, бул мәселеге үлкен мәни бергени айқын көринип тур.
Жабайы тәбият қушағында көзди көлегейлеп, таўдың уша басына қарасақ, мынадай картинаны көремиз: «ўақты-сәти жетти-аў» дегенде Ана-бүркит бийик жартастағы уядан Бала-бүркитти бүрип, сүйреп шығарып, төменге қарай аяўсыз ийтерип жибереди. Тириликке уқыбы бар бала-пақыр қанатларын сермеўге мәжбүр, болмаса — өлип кете береди. Тәбияттағы тиришилик аяўды билмейди.
Психология ҳәм сексологияда шаңарақ қурыўды қәлемейтуғын, инфантиль, «писпеген» адамның жағдайын үйренетуғын интимофобия деп аталмыш үлкен бир бағдар бар. Бундай интимофоб-еркеклер қызларға жүдә дыққат-итибарлы болады, қызлардың кеўлинен шығыўға да уқыплы, лекин үйленип, шаңарақ қурыў – олар ушын жүдә шешими қыйын мәселе ҳәм жүреги даўамайтуғын ис. Шаңарақ қурыўға интасы жоқлығын олар төмендегише сылтаўратады:
— Мен балаларды жақсы көрмеймен!
— Ҳаяллардың шашы узын, ақылы келте.
— Өзиме ҳәр тәреплеме сай ҳаял таба алмай жүрмен.
 
Психикалық туўылыўы жүз бериўи ушын инсанның өзи ҳәрекетинде болыўы тийис. Егерде жоқарыдағыдай жағдай айта беретуғын болсақ, онда бет пердемизди жыртып таслап, өзимиздиң руўҳый туўылмағанымызды тән алыўымыз керек. Ҳешкимге өкпелемеўимиз ҳәмде ҳешкимди айыпламаўымыз дәркар. Ата-анаға өкпелеў — адамның руўҳый жақтан сайызлығының тиккелей көрсеткиши екени ядымыздан шықпасын.
Әкеге қатнасық арқалы бала өзин еркек затына жатқара баслайды.  Көплеген илимий изертлеўлерди шарықлап көрсек, тийкарғы кемшилик дәрҳал көзге тасланады: оларда әкениң ул бала тәғдириндеги роли ҳәм әҳмийети жетерли дәрежеде баҳаланбаған. Гәптиң рети келгенде, соны да айтып өтиў керек, әке ҳаққында қарақалпақтың музыкалы қосықлары жоқ дерлик! Салыстырмалы айтсақ, ана ҳаққында қосықлар қаншадан-қанша!!! Лекин, халық данышпанлығы бул мәселе бойынша жүдә алға кеткен ҳәм әкениң әҳмийети нақылларда, мақалларда жетерли жаңғырық тапқан: «Әкеге қарап ул өсер», «Әкели ул оқ жонар» ҳ.т.б.
Әке менен қатнасық қыз бала ушын да жүдә әҳмийетли. Өзиниң әкеси менен қатнасықты жөнлемей турып, бойжеткен қыз басқа еркек тухымы менен дурыслы қатнасықта болыўы, турмыс қурыўы ҳасла мүмкин емес. Әке менен қатнасықтың жақсыланыўы оның өмирин жағымлы ҳәм әжайып бурылысларға алып келеди, жалғызлықтан, «отырып қалыўдан» қутқарады, басқа еркеклер менен гармониялы қатнасықларды дөретеди.    
Жас жигит! Психикалық туўылыў ушын ересеклердиң өмирине өзиң араласыўың керек. Тәғдириңди, барлық мәселе менен машқалаларыңды өзиң шешип үйрен. Егерде оларды  ата-анаң шешетуғын болса, ал сен қуры форма болып жанларында жүре берсең — онда сен еле руўҳый туўылмағансаң!!!
Еркектиң руўҳый туўылыўында оның қасындағы ҳаяллар (анасы, ҳаялы) үлкен жәрдем көрсете алады. Ананы өз алдына алсақ, ол улын «екинши мәрте туўыўы» керек. Руўҳый тәрептен! Бул — заман зәрүрлиги, болмаса адамзат еркекгешир ҳаяллар ҳәм қатынек еркеклердиң цивилизациясына келиўи мүмкин.
Ҳаял еркекти «екинши мәрте» қалай туўады?
Буның ушын ол еркектиң қасында сап ҳаяллық сыпатларды әмелге асырыўы тийис. Бирдейине күйеўиңниң еркеклик сыпатларына итибар бериў, оларды беккемлеў, өзинде улыўма еркек тухымына болған ҳүрметти раўажландырыў… Жаныңыздағы қостарыңыздың ҳақыйқый еркекке айланыўын қәлейсиз бе – онда даналығыңызды ҳәм ҳаяллығыңызды әмелге асырып билиң! Тән алыў керек, перзентлери нәрестелик ҳәм балалық дәўирлеринен өтип кетсе де турмыста «ана» ролинен шығыса алмай жүрген ҳаяллар көпшиликти қурайды. Оларға төмендегише кеңеслер бермекшимиз.
1.  Көпшилик жағдайларда бала үш жастан өткеннен кейин ана жүрегинде тәбийий (шәртсиз) муҳаббаттың орнын шәртли муҳаббат ийелейди. Шәртли муҳаббаттың қай жери муҳаббат?! Бул — эгоистлик сезимлер, әмелге аспаған әрманларды перзенттиң иске асырыўын қәлеў, баланы ана режеси бойынша бахытлы етиўге умтылыс, қартайғанда дәўлетли турмыс кешириўге ҳәрекет, баланың жетискенликлери менен басқаларды артта қалдырыўды нийетлеген амбиция ҳәм жүдә үлкен жеке меншиклик сезими! Тән алыңыз – ересек жасқа келген перзентиңизге етпекши болған ғамқорлығыңызда муҳаббат жоқ. Буны мойынлаўдың өзи сизиң мүшкилиңизди жеңиллестиреди.
2. Ғамхорлығыңыз ақыбетинде жүзеге келер машқалаларды көре билиң. Ҳақыйқый муҳаббат ҳешқашан ҳәм ҳешкимге машқала жаратпайды, ал адамға еркинлик береди, тек қуўаныш алып келеди. Ал, егерде сизиң ғамқорлығыңыз нәтийжесинде өкиниш, азап, қыйналыў, тынышсызланыў, машқалалар, кеселликлер пайда болса, — онда сизиң сезимлериңизде (ҳәрекетлериңизде) муҳаббат жоқ.
3. Перзентиң бул дүньяға өзлигинен келгени жоқ, оны сен күйеўиң менен биргеликте мирәт еттиң. Жаратқаннан тиленип-соранғанларыңды есле! Үйге мирәт етилген қонақлар үй ийеси алдында миннетли болмағанындай, — перзентиң де сениң алдында миннетли емес. Буны қалай түсиниў керек? «Мол ақшаға батыратуғын кәсип, сен юрист болыўын керек» деген миннетти бойында художниклик таланты бар балаңа жүклеўиң дурыс па? Ол сениң қыялыңды емес, ал өзин иске асырыў ушын бул дүньяға келген!
Усыларды аңласаң, даналық ет, Жаратқан берген еркинликти перзентиңе қайтар да, оны турмысқа босатып жибер. Өмирин өзи жаратсын, мәселелерин өзи шешсин. Перзентиңниң еркин ҳәм жуўапкерли жасаўы ушын кесент етпеўиң керек. Үйленсе — басқа шығар, шаңарағындағы машқалаларына суғылыса берме.
4. Қәдириятлық дизимиңди қайтадан көрип шық (САЗА №1-2). Көп ҳалларда бул дизимде жаңылыслар баршылық екенин көриўге болады. Қәдириятлық дизимди төмендегише тәртипте жазсаң, өмириңе ендирсең, кәрамат көресең – өзиңниң ҳәм перзентиңниң турмысында әжайып өзгерислер жүз бере баслайды:
•    биринши орында — өзиң ҳәм қостарың.
•    екинши орында — араңыздағы қатнасық, муҳаббат.
•    үшинши орында — перзент.
5. Өзиң менен шуғыллан, жеке раўажланыўың үстинде жумыс алып бар, саламатлығыңды беккемле, еркегиң менен қатнасықты жақсыла. Умытпа — өзиңде бар нәрсени ғана перзентиңе бере аласаң. Күйеўиң менен бирге бахытлы болсаң ғана перзентиңе бахыт бере аласаң.
6. Дүнья сизди ҳаял етип жаратты. Қурсағыңда нәрестеңниң өсиўи ҳәм туўылғаннан кейин оны менен емизип-әлпешлеўиң ушын Тәбият көкирегиңди ўақытша сүт пенен толтырды, сени ўақытша АНА әйледи. Балаң дәстурханнан нанын алып жейтуғын ҳалға келгеннен баслап қайтадан өзиңниң дәслепки ҲАЯЛ деген ролиңе қайтып бар. Күйеўиңди жалғызсыратып қоя берме. Ол ҳаял керек болғанлықтан үйленип еди. Ҳәзир ҳаялды күтип тур!
7. Улыңа жаслайынан-ақ еркеклигин улығлайтуғын көз-қараста бол (бундай үлгини қарақалпақ тарийхында Ерназар-алакөз бенен Қумар ана қатнасығынан табыўға болады). Бәрқулла оның еркеклик сыпатларын атап өт ҳәм беккемле. Улың өзине АНАның емес, — ал, ҲАЯЛдың қатнасығын сезсин. Бул оның тәрбиясы ушын жүдә әҳмийетли! Ол усылай етип ҳаял менен сөйлесиўди, қатнасық қурыўды үйренеди, ҳақыйқый еркеклик сыпатлары ашылады ҳәм тәрбияланады.

Адамлар, жасы ҳәм жынысынан қәтъий нәзер, «Жеке раўажланыў орайы»на келип, кеңес сорамақта. Олар менен сәўбетлесемиз. Турмыста ҳәрқыйлы ҳәр қыйлы ўақыялар болып атыр, жоқарыда келтирилген принциплерге раўа қылмаған адамлар өзлерине өзлери машқала туўдырмақта. Сол ўақыялардың екеўин сизлердиң дыққатыңызға усыныўды мақул көрдик.
Ўақыя №1. Сабырбай (адам атлары өзгертилип берилди — Ред.) жасы отыздан өткен жигит. Әжағалары басқа шығып кеткен. Анасының ықпалынан шықпағанлықтан, қайнаған жаслық дәўиринде қызлар менен дурыслы мүнәсибет орната алмапты. Ашықу-бийқарар болып, түнлерде қаңғырмапты. Студентлик дәўиринде жас жигит ата-анасының үйинен университетке қатнапты, ата-анасының көз алдында оқыўына барып-келип жүре берипти. Бул жағдай ата-анасын қанаатландыратуғын еди.
Балаларының генжетайы болғанлықтан, ата-ананың меҳир-муҳаббаты, басқа балаларына қарағанда, оның басына мол-молақай төгилди. Халқымызда усындай аўҳал дәстүр болып кеткен. Ата-ана балаларына қаншелли бир көзде қарағысы келгени менен, бәрибир, образлы қылып айтқанда, басқаларына бөректен тийсе, генжетайының несийбеси манты бола береди.
Университетти питкерген соң, анасының магнитлик тәсиринен жырақта болыў ушын ол райондағы мектепте муғаллимшилик етти. Анасының қолы узын екен — ол жерге де созылып жетти. Жигербентине ҳәр күни дерлик хат жазып жоллады, телефон қылды, ағайин-туўысқанларын иске қосты, мектептиң директоры менен де сөйлесип турды — нәтийжеде баласының ҳәр бир адымын «контроллап» тура алды. Ақыбетте, «көзиниң қарашығы, аппағы» муғаллимшиликти келистире алмады, унжырғасы төмен түсип, Нөкиске қайтты. Және де анасының айтқанынан шыға алмайтуғын перзентке айланды.
Ана «Журт қатары болыў ушын» үйлениў кереклигин баласының мыйына қуя баслады. Таныс-билислерин, ағайин-туўғанларын араға салып, баласына жарасықлы деген-аў бир қызға үйлендирди. Табалдырықты атлап, келин болып түскен нашар анасының айнымаған өзи болып шықты! Жигит бурынғысы азлық еткендей, енди еки ҳаялдың искенжесинде қысылды да қалды. Таза келин оны қаршығадай қылып, қолына қондырып алды. Ийи бос еркек қандай қолайлы! Жат десең — жатады, тур десең — турады, гәп қайтармайды. Анасына мың қәтле рахмет! Маған жақсылап таярлап берген екен!
Келин бала исбилермен болып шықты. Фирманың директоры лаўазымын ийелеп, күйеўин қоярда-қоймай, жанына бухгалтер етип орналастырды.
Фирманың жумыслары бир бапта өте берди. Бирақ, үйде Сабырбай еки оттың ортасында қалатуғын еди. Бир жағынан туўған анасы, ал екинши жақтан — өмирлик жолдасы Сәпиўра оған өз дегенин қылдырғысы келди де турды. Үйдиң ишинен береке қашты. Еки ҳаял Сабырбайды саўаш майданына айландырды. Саўаш көпке бармады. Жаслық — жаслығын иследи. Сәпиўра қартайған анаға отырар орнын, турар өжиресин «белгилеп берди». Жеңилиске ушыраған ана көпке узамады — қайғы-ызадан езилип, наўқасқа шатылып, төрт айдан соң жарық дүньяны тәрк етти.
Арадан еки-үш жыл өткен соң Сабырбай бир қыз (Шахсәнем) бенен танысты, оны жақсы көрип қалды. Сәпиўра буннан хабар тапса да, үлкен мәни берип отырмады. «Бөпемизге ойыншық керек болған екен, аз ғана ойнап турағойсын, жалыққан ўағында ылақтырып кетер» деп ернин сылп еттирди (ол күйеўин ишинен «бөпе» деп атар еди).
Бирақ, керисинше, олардың мүнәсибети тереңлесип, қәўетерли түс алды. Сабырбай бир күни «Сениң менен ажырасаман!!!» деген сөзди дүрс еттирди! Муҳаббаттың қүдирети Сәпиўраның энергиясынан үстин келди.
Сәпиўра және саўаш майданына атланды. «Аўыр калибрьдеги» сөзлер менен айырмашыны — Шахсәнемди атқылай баслады.
Усындай ўақыялардың гирдабында жүрген Шахсәнем ҳәм Сабырбай Орай ҳаққында еситип алдымызға келди …
Жан-жақлы барластырып-сорастырып, жағдайға әбден қанық болған соң, ҳәмме себеплери анық болды. Сабырбайдың усындай минезли ҳәм жүрис-турыслы болыўына тек анасының ғана емес, сондай-ақ әкесиниң де себи тийипти. Мәлим болыўындай, егер ана барлық муҳаббатын баласына қаратып, күйеўин бундай сезимнен журдай етсе, әке ериксиз, өзи де аңламаған ҳалда, ҳаялын баласынан қызғана баслайды, ҳәр қандай майда-шүйде ислерде перзентине кийлиге беретуғын болады. Бундай жағдайда шаңарақтағы перзенттиң аўҳалы мүшкиллесип кетеди. Көз алдыңызға келтирип көриңиз: бир жағынан өрмекшиниң торындай матап алған ананың муҳаббаты, ал екинши жақтан әкениң кесетиўлери, кемситиўлери, түйреўлери, жекириклери. Бундай шараят баланы, әлбетте, өсирмей таслайды.
Өлген ата-ана өлип кетти — жатқан жери жайлы болсын, ал тирилер тирилигин ислеўи керек. Сабырбай оларды ишинен кеширди — усы дақийқалардан баслап оның психикалық туўылыўы басланды.
Қырыққа қарап кеткен кисиниң психикалық туўылыўы жүдә қыйын кешетуғынлығын ҳасла естен шығармаўымыз лазым. Не деген менен бир неше онлаған жыллар артқа тасланды, минез және дүньяға мийтиндей көз қарас қәлиплести, сондай-ақ анасының «психикалық плацентасында» өткен жыллары да әлбетте белги берип турды.
Сабырбайдың бахтына, оның қасында ҳәр бир ҳәрекетин, кеўил кеширмелерин терең сезинетуғын Шахсәнемдей дана ҳаял турды. Ҳаял, жарық дүньяға келген бөбектиң турмысқа қарай атқан ҳәр бир адымына сүйсинген анадай болып, күйеўиниң аяқ алысына бар дыққатын қаратты, кемшиликлеринде, мүлт кеткен ислеринде сабыр-парасат сақлады, жетискенликлерине шад болды.
Сабырбай Нөкисте кишигирим квартира сатып алды. Шахсәнем қуўанды.
Сабырбай келеси жылы жер-план сатып алды. Жора-жолдасларын көмекке шақырып болажақ жайының фундаментин қуйып таслады. Шахсәнем қуўанды.
Сабырбай келеси жылы райондағы ағайинлериниң төрт баласы менен гербиш қуйды. Еки устаны жаллап, өзи де жәрдемлесип, жайды өрип, төбесин бастырды. Шахсәнем қуўанды.
Сабырбай келеси жылы бәҳәрде квартираны сатып жиберди. Қолға түскен пулды сыбаў-ҳәклеў ҳәм басқа да машқалаларға жумсап, гүзге таман барлық жумысларын питирип, жайға кирип алды. Шахсәнемниң қуўанышында шек жоқ.
Көринип турыпты, Сабырбай руўхый жақтан бегенлести, турмыста аяққа тыянақлы турды, жуўапкерли, нық қәдем таслай алатуғын еркек дәрежесине жетисти.
Ўақыя №1.  Жигиттиң аты — Турдымурат. Маңлайы жазық, денеси мығым, даўысы ири. Күшли адам екенлиги билеўленип турған булшық етлеринен-ақ көринип тур. Ақыллы. Адамлар арасында өзин еркин тутады. Қосық та жазып турады. Көп балалы.
Қарап турсаң — психикалық жақтан жетилискен адам. Лекин, семьясында машқалалары да бар екен. Кейинги ўақытлары шаңарақта қиян-кести даў-жәнжеллер орын алыпты. Биреў-биреўден еситип дегендей  … соның ушын да ол ҳаялы менен Орайға келипти.
Сөйлесип көрдик. Әсте-ақырын ҳәм кем-кемнен Турдымураттың басқа да, бир қарастан көз ылғай бермейтуғын, қырлары белгили бола баслады. Ол өзин «гений» деп санайды екен. Бир проект жаратыпты, бирақ оны елеге шекем иске асыра алмапты. Пикиринше, бул — гениаль проект, бирақ әтираптағы топас адамлар парқына бармай атыр, «қарақалпақшылық етип, түсинбей отыр».
Анасы (тийе берсин, жатқан жери жайлы болсын) жүдә тәкаббыр ҳаял болған екен. Күйеўин мудамы бағынышта услапты. Буны көрип Турдымурат әкесин ишинен шала орысшалап «Барып турған тряпка екенсең!!!» деп кейийди екен. Бала әкесиндей ийи бос еркек болмаўға серт етипти. Сол себепли де ол анасы менен урысып қалатуғын әдетти шығарыпты. Талай жәнжеллерде оның характери писипти, шынығыпты.
Оныншы классты питкерип, Турдымурат турмысқа нық қәдем таслады.  Бирақ, әттең, өзине берик ҳәм беккем бул жигит еле нағыз еркекке айланбапты. Оның кеўли — еле анасына қасарысып жүрген жас өспирим еди. Турдымурат турмыста қандай да бир гедергиге ушырасса — дәрҳал конфликтке тақ-таяр, өйткени еле оның тула бойы анасының жағымсыз энергиясынан арылған жоқ. Жигитке усы минус-энергияны нейтраллай алатуғын қостар керек болды.
Ол Пердегүл деген қызды унатып қалды. Тойды берип жиберди.
Оңысық басланды. Пердегүл кеңсе жумысларында иследи. Екеўиниң тапқан табыслары жаман болмады. Бирақ …
Анасы менен болған талай жәнжеллерде қәлиплескен жаўынгер характери Турдымуратқа дурыслы шаңарақ болыўына кем-кемнен кесент бере баслады. Өмирлик жолдасы Пердегүлге жумсақлықты, нәзикликти, кең пейилликти, илтипатты көрсетиўи керек еди — бул нағыз еркекти белгилейтуғын қәсийетлер. Бирақ, ол бундай қыла алмас, өйткени тәрбиясы басқаша. Еркек, оның пикиринше, қатал, қопал, агрессив, ҳаялына өз дегенин қылдыртатуғын басшы болыўы дәркар. Хожалықта тек еркектиң сөзи — сөз болыўы керек!!!
Ҳәзирги, жыныслардың теңлиги ҳүким сүрген заманымызда ҳешқандай нашар адам еркектиң аса кеткен деспотизмине көнгиси келмейди. Жети-сегиз ай қослас болған соң Пердегүл «Көрмегеним сен болғайсаң!» деп оны таслап кетти.
Бул — Турдымуратқа кувалда менен басына урып жибергендей тәсир етти! Өзин жигитлердиң гүли деп есаплайтуғын еди — оны қәлемей кететуғын нашар да бул дүньяда бар екен …
Болып өткен ўақыядан ол жуўмақ шығарды: «Ҳаялға еркинлик берсең болмайды екен! Енди үйленсем, Пердегүлдей қылып мәмлекеттиң жумысына қатнаттырмайман. Мәкемениң жумысында нашар еркинликке үйренеди екен. Отырсын ошақ қасы болып! Бала туўсын, дастурхан дүзесин, мийман күтсин, басқа иси болмасын!».
«Излеген табады» деген. Усындай рольге қайыл болған бир қызға үйленди. Аты — Роза.
Турдымурат шаңарақта патриархаллық қатнасықты орнатты. Ҳаялына «Сен анасаң, балаларыңа бек бол!» деп айтыўдан жалықпас еди. Тоғыз жылдың ишинде бул семьяда үш ул, еки қыз перзент дүньяға келди. Турдымурат өзин шаңарақтың табыскери деп есаплады («Нағыз еркек сондай болыўы керек!»), тапқан-тутқанын ҳаялының қолына услатты. Соның менен өзиниң ўазыйпасын ада деп есаплады, үй ислеринде ҳаялына ҳеш қол-қабыс қылмас, «бул айтып турғанларың женский жумыслар» деп мурнын жыйырар еди.
Ҳәр бир нашар туқымында нәзиклик ҳәм гөззаллық барқ урып турыўы керек. Пердегүл сондай еди. Шамасы, Турдымурат усыннан ҳайықса керек, —бул қәсийетти Розадан алып таслап, аналық ўазыйпа менен алмастырды да қойды. Роза нағыз үй бийкесине айланды. Жәмийетлик орынларға шыға бермейтуғын болғанлықтан, үсти-басына қараўды да қойды. Турдымуратқа не — оған бәри-бир. Хожалықтың ирге тасы беккем: бес бала туўған ана семьяны тегинликте таслап кете алмайды. Ҳаял үйге, күйеўине ҳәм балаларға таңылып, еркинлигинен айрылса, бул дүньяға келгендеги талантын, нийетлерин иске асыра алмай гүлдей солса, ал не болыпты, аспан жерге төңкерилип түсе ме?
Роза менен де сөйлестик. Ҳаялдың тула-бойынан жоқары кернеўдеги токтың епкини бетимизге урылып турғандай сезилди. Оның кеўлинде қандайда бир термоядролық процесслер жүз бермекте шамасы, аўҳал усы жөнелисте кете берсе, алдағы ўақытлары шаңарақта үлкен жарылыс жүз бериўи ҳақ.

Таллап қарасақ, жоқарыда баян етилген еки ўақыяда да бундай майданның жоқлығын көриўге болады. Биринши ўақыяда ҳаял күйеўин муҳаббаттан журдай етсе, екинши ўақыяда ҳаял күйеўиниң үстине шығып алып, мәтибий болып кеткен. Жағдайдың ҳәсиретлери еки ул баланың да тәғдирин изден шығарып жиберген.
Ерли-зайыплылар! Сөзимиздиң жуўмағында биз сизлерден шаңарақта Муҳаббат Майданын дөретиўди қайта-қайта сорап қаламыз. Усындай шараятта муҳаббатқа бесиктен баслап бөленген ул бала, ер жете келе, нағыз еркекке, психикалық туўылған еркекке айланатуғыны сөзсиз.