«Саза» журналы

ЖОРАЛАРЫ ГУЛЯНКАНЫҢ ҚӘРЕЖЕТИН КӨТЕРЕДИ?!

Районда тураман. Бир қызым, 3 балам бар. Бир баламды үйлендирдим, қызым турмысқа шығып болды, Қудайға шүкир. Киши еки балам Нөкистеги жоқары оқыў орынларында оқыйды. Солардан Нөкисте болып атырған жаңалықларды, ендирилип атырған «жаңа дәстүрлер»ди еситип атырмыз.

Бир жыл алдын болған мына ўақыяны айтып берейин. Сол студент улларымнан бири келип «Папа, бир группалас достымыз үйленежақ…» деп айтып киятырып, иркилип қалды. Пул сорайжақ екенлигин түсинип турман, бирақ алдынлары алажақ пулын еркин айта беретуғын еди (айтарлықтай себеп бар-ғой – жорасы үйленген!).

Айта бер, сөйтип…

Группамызда 9 ул бала бармыз. Ҳәрқайсысымыз тойда «гулянкаға» шығатуғын машиналардың қәрежетин көтережақпыз…

Аўа, кейин не…

Папа, буны мен ойлап тапқан жоқпан. Сондай дәстүр бар екен.

Ондай дәстүр жоқ!!! Яқшы дейик…, жан басыңызға қаншадан түсежақ?

  Пәлен машина шығады екен, ҳәр биримизге 1 МРОТтан («Минимальный Размер Оплаты Труда» – сол ўақытта 170 мың сум әтирапында).

Вай-бооо!!! Адамлардың ойлап таппайтуғыны жоқ-әй. 50 мың емес, 100 мың емес – 1 МРОТ!? Ондай болатуғын болса, кафе-ресторанларды – ағайинлерге, келиншектиң сүт пулын – қоңсыларға бөлистиреғойсын биротала…

Балам да мениң мүнәсибетимди көрип, албырайын деди.

Папа, мениң Төленше деген группалас жорам барғой, сиз таныйсыз, кем тәмийинленген қатарына киретуғын – ол да берип атыр!

Ол өзи зорға күнин көрип жүрген студент – қаяқтан алады екен сонша пулды?

Қарызланбақшы. Қыйналса да «Уятты, қатардан қалмайын» деп атыр.

Балам, бизди қуртатуғын усы «Уятты» дегенимиз. Бирақ, бул жерде ҳәмме билетуғын уяттың ҳеш қатнасы жоқ. Мысалы, мен сени үйлендирмекши болсам – тойға байланыслы барлық қәрежетти өзим көтериўим тийис. Дурысы сол, кимдур жәрдем етпекши болса – мәрҳамат, бирақ гулянканың машина пулларын яки басқа хызметлерди жораларыңның ямаса басқа биреўлердиң мойнына салыў – ақылға туўры келмейтуғын ис. Мине усы – уят.

Жәрдем дегени ықтыярлы рәўиште болыўы керек. Ҳәзир сениң жағдайыңда мәжбүрлеў, зорлаў болып турыпты-ғой… Биреў той берип, басқалар қыйналмаўы лазым. Ҳәр бир ис-ҳәрекетимиздиң ақы-бети бар.

¤зи ҳәр бир адамда 3-4 ҳақыйқый жора болады, басқалар – таныс-билислер. Бирге оқығанның бәри жора емес. Сол үйленбекши жигит сениң қыймас жораң емес – сизлер тек группалас ғана.

Айтайық, бир жигиттиң жумыс ислеп атырған, қәрежетли ҳәм пәтли жан жорасы болыўы мүмкин. Сол жигит үйленгенде жаңағы жорасы – қыймас жан жора емес пе, – «Мен гулянкаңды көтеремен!» деп ўәде берген шығар. Мен оны түсинемен, қоллап-қуўатлайман да... Бирақ, буны ҳәммебап дәстүр етиўге болмайды. Өзлериң студентсизлер, еле ата-анаңның мойнындасыз, контрактыңыз ол бар, және гулянканың қәрежети деп – бул оғыры ойсызлықтан басқа ҳеш нәрсе емес.

Кем тәмийинленген группалас достың «Қатардан кем қалмайын, уятты» деп қарызланып атырғанының себебин билесең бе, балам? Себеби, ол өзиниң қәдирин билмейди, рус тилинде “комплекс неполноценности” делинеди! Ол басқалардың пикиринен ғәрезли ҳәм сол себепли яқ деп айта алмайды. «Мен яқ деп айтсам – мен қатардан шығып қаламан, мени жек көрип қалады», деп ойлайды ол. Егерде мен жорамның өтинишине яқ десем, соннан ол мени жорашылықтан шығарса – демек, ол әзелден жора емес.

Сонлықтан, балам, группалас досларың менен және қайтадан ойлас. Мен саған пул берер едим, бирақ мени «Не ушын?» деген сораў қыйнап атыр. Оннан қала берсе, үйленип атырған жигиттиң ата-анасын жақсы билемен – олар күнин зорға көрип жүрген адамлар емес, орта дәрмиян хожалық. Екиншиден, сен студентсең-ғой, жумыс ислемейсең, табысың жоқ, сенде пул болыўы мүмкин емес, сениң барлық қәрежетлериң мениң есабымнан – сен қалай оған жәрдем бересең?  Сонда группаласыңның гулянка машинасының қәрежет пулында мениң үлес пулым болғаны ма???!!!

Балам! Керек пайытында «Яқ!» деп айтып үйрен. Ҳәммениң ис-легенин ислеме, дәслеп ойлан – дурыс па яки надурыс па, логика ҳәм ақылыңды иске қос. Гейде түрли жағдайлар болып ғамхоршысынан айырылған, өзлериниң шамасы жоқ, бирақ перзентлерине зыяпат берилиў ўақты өтип баратырған ҳалларда – ағайинлер, таныс-билислер, қоңсылар, коллегалар ҳәм улыўма таныс емес адамлар жәрдем бериўимиз тийис. Усындай жағдайларға мен 1 МРОТ емес, бир миллион бериўге таярман! Қарны тоқ жораларыңның сықмар ҳәм ашкөз ата-аналары ойлап тапқан түрли дәстүрлерге пул ысырап еткеннен – оқыў пайытында студентлерге аўқат бергеним абзал! Иштен күшли бол, балам. Яқ деп айтып бара-ғой!

Қ. Муңайтпасов, Хожели