«Саза» журналы

Шаңарақта ҳаялдың роли

Турмыста еркек қандай табысларға ериссе де, буның бәри ҳаялының арқасында. Дана ҳаялының жәрдеминде ер адам абырайға, табысларға, шыдамлылыққа, мақсетлерге умтылыўға ҳәм т.б.ларға ериседи.


Аўа, ҳаяллар шаңарақта әҳмийетли орынды ийелейди. Сонлықтан да, шаңарақтың яки бахытлы, яки бахытсыз болыўы ҳаялдың қолында. Ески трактатларда берилиўинше, ҳаял шаңарақта бойсыныўшы жағдайда болғаны мақул, себеби бул жағдай оған тәбийий. Ер адам өзиниң тәбийий мәртлиги ҳәм ерлигине муўапық кимдидур меңгериўге қайым, оның тәбияты усындай. Бирақ, еркектиң басқарыўшы жағдайы ҳаялын қул етип жумсаўын аңлатпайды. Әлемниң режеси бойынша, еркек өзине жуўапкершиликти алып басшылық етеди, ал ҳаял жубайының басшылығында болады. Ҳаял өзин жәрдемши, жубайының оң қолы жағдайында тутыўы тийис. Күйеўиниң мақсетлерине жетиўине жәрдемлесиў оның тийкарғы мақсети. Мақсетлерине жетип табысқа ерискен еркек бундай ҳаялды өз ғамхорлығына алыўы турған гәп.

Бүгинги күнде жағдай бундай түс алмаған. Еркеклер «ҳаялсымақ», ал ҳаяллар «ерленип» бармақта. Ҳайран қаларлығы, бул жағдайдан ҳешким рәҳәт алып атырған жоқ. Бул жағдайда пайда болып атырған өмир қыйыншылықларына еркеклер ҳаялларды, ал ҳаяллар еркеклерди айыплап жүрипти. Ырасында, еки тәрепте айыплы. Ҳаяллардың айыбы - еркек сыяқлы ҳәрекетлер етип, турмыста еркектей табысқа ерисиўге урынып, соның менен еркекти кемситиўи. Ал еркеклердиң айыбы – олар кем жуўапкерли болып қалған ҳәмде ҳаяллар қусап сезим-туйғылар алдында тәслим болыўы.

Лекин, тәбияттың режелери басқаша. Ҳаяллардан жәмийетте басшы болыў күтилмейди, олар өзлериниң шырайы, назы, мүлайымлығы менен жағымлы. Ҳәмде, егерде ҳаял шаңарақта өзиниң «ерлигин» әмелге асыра басласа, онда нәтийжеде күйеўине ҳәмде басқа еркеклерге ҳаялдың жағымлылығы пәсейеди. Сонлықтан, шаңарақта ҳәм еркек, ҳәм ҳаял өзиниң жынысына тән сыпатларды ҳәўиж алдырыўы, ал жубайына болса оның жынысына сыпатларды әмелге асырыўға жәрдем етиўи шәрт.

Ҳаялдың шаңарақтағы роли - өзиниң мөминлиги менен күйеўиниң ерлигин ҳәм мәртлигин асырыўға ҳәрекет етиўи тийис.

Ҳаялдың бул «пассив» позициясы оның ҳәлсиз екенлигин аңлатпайды, керисинше ҳаяллар еркеклерге салыстырғанда ақыл-парасаты тәрепинен алдында. Ҳәмде, еркеклерге қарағанда ақыллы болғанлықтан ҳаяллар бойсыныўшылық ролин тутады. Дана ҳаял мөминлик етип еркектен басшылықты қолға алыўды «сорайды». Ақыллы ҳәм дана адам бәрқулла өзинен кемислеўди алдыға жибереди (перзентлериңиз бенен өзиңизди қалай тутасыз, еслең). Өзин басшылыққа өз ерки менен берген ҳаялды еркек «басына көтерип жүреди» ҳәмде керисинше, өзин күйеўинен жоқары есаплайтуғын ҳаял менен күйеўи не қылатуғынын өзлериңиз күнде көрип жүрипсиз.

Солай етип, қәлеймиз бе яки яқ, турмыста көрип атырмыз – бизлердиң бир-биримиз бенен қатнасығымызды ҳаяллар «басқарып» келеди. Ямаса ҳаял ерине бойсынады ҳәм шаңарақтың жағдай, перзентлердиң тәрбиясы жақсы, ямаса ҳаял күйеўине үстемлик етеди ҳәм шаңарақта келиспеўшилик орнайды.

Ҳаял ҳешқашан күйеўин кемситпеўи (келип шығыўы, мағлыўматы, байлығы…бойынша) тийис.

Ҳаял еркекти өзиниң шырайы менен «байлайды». Ҳаял – энергия, шырай, илҳам, йош… Еркек – турмыстың раўажланыў бирлиги. Ол мийнети менен турмысты раўажландырады. Әлемде барлық нәрселерди еркеклер жаратады. Ол басшылық етеди, басқарады, табысларға ериседи. Бул мәселелер бойынша ҳаяллар екинши орында турады. Қәлеген мекемеге кирип көриң, ол жерде директор ер адам, ал ҳаяллар көбинесе секретарша ҳәм басқа ўазыйпаларда, ҳәмде мекемениң кейпияты көбинесе усы ҳаялларға байланыслы. Директордың аўҳалы усы «жәрдемшилерге» ғәрезли ҳәм олардың арқасында мекеме табысқа ериседи яки керисинше болады.

Егерде еркек шаңарақ ушын жуўапкершиликли болмаса, онда ол улыўма жуўапкершиликли адам емес ҳәм оны ҳаялы да ҳүрмет етпейди. Лекин, ҳаялы ерин жуўапкерли деп есапласа, оның жуўапкершиликли болыўына үлесин қосса, онда әстелик пенен ер адамның жуўапкершилиги арта береди.

Шаңарақтағы қатнасықлар ҳәр бир адамның өзине ҳәм оның жубайына байланыслы. Егерде сен шаңарақтағы жағдайды жақсы тәрепке өзгертиўди қәлесең, онда өзгеристи өзиңнен басла, басқалардан өзгериўин талап етпе. Ҳәмде, керисинше, шаңарақтағы жағдайды шийеленистириўди қәлесең, онда басқалардың өзгериўин талап ет. Парқы онша үлкен болмағаны менен нәтийжеси қарама-қарсы болады. Егерде биз өзимизди өзгерте басласақ, онда қасымыздағылар автомат рәўиште өзгере баслайды. Басқаларды өзгертиўге урынатуғын адам үлкен машқалаларға келеди.

Шаңарақ қатнасықларында ҳаяллар мыналарды жақсылап уғып алсын, себеби бул ҳал көпшилик ҳаялларды ҳайран қалдырады. Дәслебинде еркек ҳаялды жүдә қатты жақсы көреди. Лекин, шаңарақ қурылған, неке қыйылғаннан кейин ер адам ҳаялына суўыйды. Себеби, еркектиң тәбияты сондай – еркек бир нәрселерге жетиспекши болса ол соған бар жигери менен умтылады, өзинде үлкен бахытты сезеди. Жетисип болғаннан кейин, еркек турмыста басқа мақсетлер излейди. Егерде ер адам бир кишигирим мекемеге басшы болса, онда үлкен мекемеге басшы болыў тилеги пайда болады. Ҳәмде, егерде усы кишигирим мекеме хызметкерлери баслығына ҳүрметин жақсылап етсе, онда ол бул мекемени таслап кетпейди.

Ал ҳаяллардың психикасы улыўма басқаша. Дәслебинде, ҳаял еркегин онша жақсы көрмейди ҳәмде егерде өз-ара қатнасықлар дурыс қәлиплесе басласа, онда ҳаял ерине байланып қалады, оны қатты жақсы көре баслайды. Сонлықтан, ҳаял еркектен өзиникиндей сезим болыўын талап етпеўи тийис. Егерде ҳаял усындай болыўын қәлесе, онда ҳаял өзиниң ўазыйпаларын толық бежериўи керек. Қанша айтпаң, еркек ушын жумыс биринши орында турады ҳәм ҳаял күйеўин оның жумысына қызғанбасын. Себеби, еркектиң аты еркек, ол сондай болыўы лазым.

Егерде ҳаял үйдиң жумысларын шын кеўли менен атқарса, онда еркек ушын жумысы қаншелли әҳмийетли бола берсин, ол үйине тезирек келиўге асығады. Солай етип, шаңарақларда ҳаяллардың роли жүдә әҳмийетли. Ҳаял күйеўин қәлеген жағдайда қәдирлей билсе, оның күйеўи оны да әлбетте қәдирлейди ҳәм жақсы көреди. Демек, ҳаял перзентлери ушында ең қәдирли адам болып қалады, себеби перзентлердиң анасына болған муҳаббаты әкеси арқалы, ал әкесине болған ҳүрмет анасы арқалы әмелге асады. Ата-аналары бир-бирине қандай қатнаста болса, перзентлери де ата-аналарына сондай қатнаста болады.

Ана Тәбияттың режеси бойынша, ҳаял күйеўиниң қәлеп бежерип атырған исине тартылады. Әйели қәлеп бежерип турған иске күйеўи шын кеўилден қосылмайды. Күйеўиниң бир ис пенен машғул болып жүргенине әйели қуўансын. Ондай емес екен, демек ҳаял өзиниң ўазыйпаларын орынламай жүргени. Бул жерде ис деп жәмийетке ҳәм шаңараққа пайдалы ислер нәзерде тутылмақта. Яғный, ҳаялы кеңес етип атырған иске күйеўи қол урмаса, ҳаял жәнжеллеспесин. Егерде усындай болып атырған болса, онда ҳаял өзиниң ўазыйпаларын орынламай жүргени. Ҳеш бир ер адам ҳаялын ўазыйпасын орынламай жүргенликте айыпламасын. Егерде ҳаял өз ўазыйпаларын орынламай жүрген болса, онда өзиниң ўазыйпаларын орынламай жүргенин еркек билсин.

Еркек шаңарақтың тек материаллық тәрепин қанағатландырып қоймастан, және ол руўҳый билим ҳәм руўҳый күштиң дереги болсын. Еркек шаңарақ ағзаларының ўазыйпаларын белгилеўи тийис. Еркектиң ўазыйпаларын ҳаялы, ал ҳаялдың ўазыйпаларын еркеги жүдә жақсы биледи ҳәмде сонлықтан олар өзлериниң ўазыйпаларын биргеликте талқылағаны жөн. Өзиңниң ўазыйпаларыңды жақсы атқарып атырғаныңның көрсеткиши – бул жубайыңның саған қатнасында айқын көринип турады. Бир-биреўди ўазыйларын орынламай атырғанлықта айыплай бериў жағдайдың еледе аўырласыўына алып келеди. Оннан көре өзиңниң ўазыйпаңды атқарып басла.