«Саза» журналы

ӨМИР ЖОЛЫҢА ПӘНДИЎ-НӘСИЯТЛАР

Ҳаялы күйеўинен күшли болса...

Ер адам ҳәлсизлигин көрсетиўге қорқатуғынлығы сыяқлы, ҳаял-қызлар да өз күшин көрсетиўде сергек болыўы керек. Буны көпшилик дурыс түсинбеўи мүмкин. Күшли болып көринетуғын ҳаял заты сыртқы орталыққа: «Жақынлама! Жәрдемлеспе! Барлығын өзим!» деген белгидей болып көринеди. Күшли ҳаялды көрген еркеклер оны көп жумыс пенен жалғыз қалдырады.

 

Қытай халқында мынандай бир нақыл бар: «Ҳаял – жер, ер – жерде өсетуғын терек». Ҳеш бир жигит өмирлик жолдасы сыпатында өзинен күшли ҳаялды таңламайды. Оның себеби – еркектиң ҳәлсизилигин-де емес. Ян күши Ин күшинен қуўат алады. Яғный, күйеўи – ҳаялынан.  Екеўи де Ян болса, бирин бири бузады. Сол себепли, жигитлер бундай қыздан өзин алып қашыўға ҳәрекет етеди. Инь күшине ийе ҳаяллар ер адамларды өзине тартып турады. Бундай ҳаялға үйленген ер адам үйине келген ўақытта жақсы дем алып, күш топлап, соңынан жаңа жетискенликлерге қарай талпынып кете береди. Усы тәризде ҳәр күни үйине қайтыўға асығады. Бул Тәбият нызамлылығы. Бирақ, тийкарында Инь менен Янның күши тең, тек ғана хызметлери ҳәр түрли.

 

Бахытлы кәсиплер

Сондай бир жумыслар бар, оларды ислеген инсан өзин бахытлы сезе баслайды. Мәселен, жай салыў, жол қурыў. Сондай-ақ, адамлардың хожалығына суў тартыў, яғный канализация менен байланыслы жумыслар да инсанға бахыт инам етеди. Себеби, ол адамды тазартыўға хызмет етеди. Билим бериў менен шуғылланатуғын инсанлар да бахытқа сазаўар болады. Сүт ҳәм нан өнимлерин ислеп шығарыў және сатыў менен шуғылланатуғынлар, кийим тигип сататуғынлар, инсанларды емлейтуғынлар да бахытқа ылайық. Яғный, сондай кәсип түрлери болады – олар инсанның тәғдирин тазартып, бахыт инам етеди.

Соның менен бирге, инсанға бахытсызлық алып келетуғын кәсиплер де бар...

 

Тышқанның нәсияты

Тышқан баласын шақырып алып, былай депти: «Адам деген бизлердиң ең қәўипли душпанымыз. Олар ағаштан қақпан қурып, ең үстине май байлап қояды. Егер «соны жеймен» деп барсаң, қақпанға түсип қаласаң. Балам, соның ушын қақпанға ҳеш қашан да жолама!».

Бир күни сол тышқанның баласы ойнап жүрип, мурны майдың ийисин сезипти. Алыстан турып, әсте ғана қараса, тап анасының айтқанындай үстинде майы бар ағаш қақпан тур екен. Ол ишинен «Адам деген де соншелли ақылсыз болады екен-аў. Ағаштан қақпан ислеп, үстине май байлап қойсам, қақпанға түседи, деп ойлағанын қара!» деп, арман-берман аўдаңлап жүре берипти. Бир ўақытта шыдамай: «Сонда да, мына майдың ийисиниң мазалысын қара, жемесем де аз ғана жақынлап, ийискелегенде ҳеш нәрсе болмайтуғын шығар?» деп, әсте-әсте жақынлап барып, тарс етип қақпанға түсипти.

Мәниси. Ақылды ҳәм ойларды қадағалаў керек. Бәрқулла! Унамсыз ойлар адамды унамсыз ҳәрекетлерге жақынлата береди. Ҳәм. бир пайытлары сол унамсыз ҳәрекетти ислегениңди өзиң де билмей қаласаң. Сонлықтан, үзил-кесил өзиңди (ақыл ҳәм ойларыңды) қадағала, «тек ойлап қойсам ҳешнәрсе болмайды» деме.

 

АЙЫЎ МЕНЕН ҚОЯН

Бурынғы өткен заманда тоғайдағы жәниўарлардың барлығы жумыс пенен бәнт болған екен. Бир сапары айыў жумыссыз қалыпты ҳәм сорастырып билсе – тек ғана қоянның жумыс орны бос екен. Айыў қоян болып жумыс ислеўге разылық билдирипти.

Айыў қоянның аз ғана айлығына да қанаат етип жумыс ислеп жүрген екен, бир күни қараса, тап сол тоғайда қоян айыў болып ислеп атырғанлығын билип, ҳайран қалыпты: «Қалайынша кишкене ғана қоян айыўдың айлығын алып жумыс ислейди?!».

Бундай әдалатсызлыққа шыдай алмаған айыў арыз етипти ҳәм жағдайды тексериў ушын арыслан менен жолбарыскелипти. Олар даўагер менен жуўапкерди алдына шақырып алыпты. қоянға сораў берипти:

– Сен айыўсаң ба?

– Аўа, мен айыўман, – депти қоян ҳәм ҳүжжетин олардың алдына қойыпты.

– Ҳақыйқатында да айыў екенсең, – депти Арыслан.

– Ҳаў, айыў мен-ғой! – шыдай алмай бақырып жиберипти айыў.

– Қәнекей, онда ҳүжжетиңизди көрсетиң? – депти Жолбарыс айыўға. ҳәм оның ҳүжжетин көрип:

– Сен неге даўласа бересең, айыў? Мында, ҳүжжетиңде анық етип «қоян» деп жазып қойылған-ғой, – деген екен.

Сиз «Бул анекдотта ҳеш қандай мораль жоқ» деп айтыўыңыз мүмкин. Әлбетте, қайдағы мораль? Себеби, жағдайды тексериў ушын келгенлердиң өзлери “Арыслан” ҳәм “Жолбарыс” болып ислеп жүрген ешеклер екен.

 (даўамы САЗА журналының ноябрь санында)