«Саза» журналы

ӨМИР ЖОЛЫҢА ПӘНДИЎ-НӘСИЯТЛАР

«Адамлардан ҳеш қашан ҳеш нәрсе күтпе»

Егер сиз пүткил психологияны бир формулаға түсиргиңиз, психология бойынша бир неше тонна китапларды қысып, «zip»леп, бир афоризмды алғыңыз келсе, бул афоризм төмендегише болады: «Адамлардан ҳеш қашан ҳеш нәрсе күтпе».

Олардан түсиниўшилик күтпе.

Олардан ҳүрмет күтпе.

Олардан бирге ислесиўди күтпе.

Күтиў керек емес. Сен усыларды өзиң исле. Сен усыларды олар ушын исле.

Бирақ, сен олардан күтпе. ¤йткени, бәри бир ала алмайсаң.

Алған жағдайыңда да, өзиң күткен дәрежеде болмайды.

 

Себеби, сен басқа адамға 100 процент энергияңды бересең, ал оннан 80 ямаса 50 процент аласаң. Бәри бир ҳеш қашан бергениңдей етип ала алмайсаң. Бундай ҳеш қашан болмайды.

Биз бәршемиз тәғдир менен байланғанбыз. Ҳәр биримиз тәғдирлик сабақлар алыўымыз керек – олар бизге әтираптағы адамлар арқалы келеди. Әсиресе, тәғдирлик сабақларды биз ең жақын болған адамлардан аламыз. Өмиримиздеги ең жақын адамлар – бул бизге ең көп азап келтиретуғын адамлар. Ҳәм олардан бир нәрсени күтиў?! Керек емес.

Соның ушын, түсиниўшиликти күтпең, басқаларды түсиниң. Жыллы мүнәсибетти күтпең, басқалар менен өз жыллылығыңызды бөлисиң.

Сонда сиз бахытлы боласыз. Материаллық дүньядағы аман қалыўдың әпиўайы формуласы усы.

 

«…күйеўимди қуўып жиберемен!»

Ул-қызлар гәплер, ескертиўлер, ўаз оқыўлар менен емес, ал жүректе мәңгиликке қалатуғын образлар арқалы тәрбияланады.

«Мениң әкемниң есапшысы бар еди. Оның 5 жасар ақлық қызы да бар. Ол (беске шыққан кишкене қыз) «Көп баланы туўып алып, күйеўимди «гөр бол» деп қуўып жиберемен!» деп айтыўды жақсы көретуғын еди. Оннан «Не ушын бундай ислейсең?» деп сорағанда, ол «Бундай алкашты не қыламан?!» деп айтатуғын еди.

Ол жүдә кишкене ўақтынан-ақ бул образды өмир бойы өзи менен алып жүрди. Қыз өсти, балалығындағы ҳәрекетлер ҳәм образларды умытты, бирақ сонша жигитлердиң арасында ол өзине спиртли ишимликке жақын жигитти сайлады. Бул қыздың жанында жигит алкоголик болып кетти ҳәм қыз оны дәл кишкене ўақтында айтқанындай «гөр бол» деп қуўып жиберди. Не ушын? Себеби, бул оны өмир бойы ҳәрекетлен-дирген образ.

Бир ўақытлары ҳәммемиз де кишкене болғанбыз, ата-анамызға қарағанбыз. Бир ўақытлары ата-анамыздың ҳәрекетлеринен уялып, өзимизге: «Мен ҳеш қашан өзимди бундай тутпайман!» дейтуғын едик. Бирақ, ўақыт ушып өтеди ҳәм сиз өз перзентиңизди тәрбиялағанда, дәл сол ата-анаңыздың сөзлери менен сөйлейсиз, олардың ҳәрекетлери менен ис тутасыз. «Неге бундай?» деп ишиңизден ойланасыз. «Мен бундай ис тутпайман деп, өзиме сөз берген едим-ғой!» дейсиз. Буның барлығы образлар ишимизде жасап, бизди басқарғанынан болады. Бирақ, жақсы жаңалық та бар – биз иште жасырынып турған образларды сапластырып, түп-тийкарынан өзгериўимиз мүмкин. Бул – жеке раўажланыў жолы.

 

Теңи-тайы жоқ имканиятлар

1000 жыл алдын бул нәрсеге ийелик еткен адамды Қудай деп есаплаған болар еди.

500 жыл алдын бул нәрсеге ийелик еткен адамды сыйқыршы, дуўаханлықта айыплап, отқа өртеген болар еди.

100 жыл алдын бундай технологияны қолға киргизиў ушын мәмлекетлер бир-бирине урыс ашқан болар еди.

10 жыл алдын бундай нәрсе тек айырым адамларда ғана бар еди.

Билесиз бе бул не нәрсе? Ол сизиң смартфоныңыз. Бул кишкене қурылманың жәрдеминде сиз қәлеген информацияңызды, билимиңизди қысқа ўақыт ишинде қолға киргизиўиңиз мүмкин. Дүньядағы ең күшли профессорлардың китапларын, сабақлықларын, видео және аудио лекцияларын, басқа да ҳүжжетлерди ҳәм т.б. Сиз ол арқалы дүньяның қәлеген елиндеги қәлеген адам менен тап қасыңызда турғандай етип сөйлесиўиңиз мүмкин.

Сиз қандай ғәзийнеге ийе екенлигиңизди енди түсинип жеттиңиз бе? Усы ўакытқа шекем ҳеш қашан әпиўайы адамлар бундай билим алыў ҳәм турмысын жақсы тәрепке өзгертиў имканиятына ийе болмаған. Бирақ, биз жаратылған усындай имканияттан дурыс пайдаланбаймыз, буның орнына келиспеген видеолар менен сүўретлерди тамашалап отырамыз, өсек айтамыз, ойын ойнаймыз, бийбаҳа ўақтымызды қурыға сарплаймыз ҳәм т.б.

 

ЖЕКЕ РАЎАЖЛАНЫЎ КЕРЕК

Бәршеңиз де «Таў орнынан көшти десе исен, адам өзгерди десе исенбе!» деген даналық сөзди еситкен шығарсыз? Бул ҳақыйқат! Адамлар өзгермейди. Егер бир адамның жаман қәсийетлери бар болса, жыл өткен сайын сол қәсийети тек ғана өтлесип бара береди. Мениң базы бир «дос»ларым бар. Оларды шама менен 10 жылдан берли таныйман, елеге шекем бир грамм да өзгерген жоқ. Сол унамсыз қәсийетлерин узақ жыллар сақлаў ушын арналған консерва банканың ишине салып қойғандай, елеге шекем өзлери менен бирге алып жүр. Физикалық жақтан да, руўхый жақтан да ҳеш қандай раўажланыў жоқ. 

Буның алдын алыўдың қандай да бир усыллары бар ма өзи? Бар! Булар: өзиңе сын көзқараста қараў, өзиңе сырттан нәзер салыў, өзиңде унамсыз қәсийетлердиң бар екенлигин мойынлаў, гүна ислеп жүргениңди тән алыў. Бул нәрселер, бәринен бурын, өзиңиз ушын пайдалы, солай емес пе? Өйткени, сиз ишиңизде беккем тамыр урған сол жаман қәсийетлериңизди жоқ етип ғана раўажланыўыңыз мүмкин.

Бизлердиң көпшилигимизде мынандай пикир қәлиплескен: «Мен жақсы адамман! Мен деген периштемен десем де болады! Мен ҳәмме нәрсени билемен, ақыллыман. Тек ғана тәғдирим сәл аўырлаў. Бирақ, бул мениң айыбым емес, ал Пәленшениң, Төленшениң себебинен. Мениң таңлаған жолым дүзиў, тек ғана душпанларым жолымнан алжастыра береди, ҳәттеки, жораларым да мени бузады». Мине, усындай эгоистлерге тән ойлар бизлерди деградацияға алып келеди, раўажланыўымызға жол қоймайды. Бул унамсыз ойлар ўақыт өткен сайын денемизде де ҳәр қыйлы кеселликлер көринисинде пайда болады. Ўақыт өтип, өзиндеги жаман қәсийетлерди сапластырмағанлығы себепли хош кеўилли ҳәм өмирден қуўанып жасайтуғын адам орынсыз сөйлей беретуғын, наўқас адамға айланып қалады.

Енди бир ойланып көрейик: Сиз өзиңизди ең жақсы, ақыллы ҳәм парасатлы инсан деп есаплайсыз ба?

 

 

«Мен қәтелеспеўим керек!» деп ойламаң

Қәтелик ҳәм жеңилислер бизге ҳәдден тыс жаман тәсир етеди, бундай жағдайдан руўхымыз түсип қалады. Бирақ, булай ислеген надурыс болады. Умытпаң, ҳәр қандай теңгениң де еки тәрепи бар. Әўметсизлик ҳәм қәтеликлер арқалы биз сабақ аламыз, мине оның жақсы тәрепи қайда жатыр. Гейде бизлерге айырым адамлар қәтелигимизди көрсетип, оғада қунлы сабақ береди. Тилекке қарсы, көпшилигимиз оны дурыс қабыл етпеймиз. Жеңилис, қәтелик ҳәм әўметсизлик бизлердиң ылайықлы өмир сүриўимиз ушын оғада үлкен әҳмийетке ийе. Бирақ, сонда да биз усы сабақты өзлестириўге қорқамыз. Әўметсизликке ушырамаған адам ҳеш қашан раўажланбайды. Сонлықтан, әўметсизликтен ҳәм қәтелесиўден қорықпаў керек, исти баслаң – тек қәтени екинши мәрте жибермесеңиз болғаны.

 

Муҳаббатыңыз қымбатлырақ

Үйиңиздиң тар болғаны ямаса перзентиңизге қымбат баҳалы кийимлерди, барлық мийўелерди сатып алып бериўге ақшаңыздың болмағаны ушын өзиңизди жаман ата-ана деп есапламаң. Балаларға арналған оғада қымбат ойыншықлар, кийим-кеншеклер, ҳәр түрли шоколадлар… Булар перзентиңизди бахытлы етпейди.

Ҳақыйқатын айтқанда, орташа дәрамат табатуғын қалалы ата-ананың балалары ушын алып беретуғын нәрселериниң шама менен төрттен үш бөлеги керек емес. Солай екен, не себептен керек емес нәрселерди сатып алғанды тоқтатпаймыз?!

Бизлер перзентлеримизди қуўантыў нийетинде оларға ең қымбат, ең жақсы, нағыз мода болып турған нәрселерди сатып алып бергимиз келеди. Буның ушын қосымша жумыс ислеймиз, көбирек қыймылдаймыз ҳәм т.б.

Бирақ, балаңыз бенен мазмунлы өткериўге арналған ўақытты оларға қымбат баҳалы нәрсе сатып алып бериў мақсетинде мәкемеңизде қосымша жумыс ислеп заяламаң. Перзентиңиз ушын сиз ҳәм сизиң муҳаббатыңыздан қымбатлырақ нәрсе жоқ. Оны ҳеш қандай нәрсе менен салыстырып болмайды.