«Саза» журналы

ӨМИР ЖОЛЫҢА ПӘНДИЎ-НӘСИЯТЛАР

Қәдимги ақ терек пе?

Ақ терек – қалалардағы унамсыз энергияны жутып жибере алатуғын жалғыз өсимлик. Сондай-ақ, ол көринер ҳәм көринбес патасланған энергияны да сапластыра алады.

Ақ терек қала майданын жөнге түсиреди, оны қорғайды, ҳаўаны тазалайды, апатшылықтан сақлайды.

Ол адамның санасын ғалаба хабар қуралларының унамсыз информацияларынан, өсектен, албыраўшылықтан тазалайды, жәмийетлик пикирден бийғәрез болыў имканиятын арттырады, ой-пикирдиң кең болыўына жәрдем береди.

Ақ тереклерди отырғызыў ҳәм оларға тәрбия бериў жәрдеминде невроз және психозлардың барлық түрлери, сондай-ақ жас өспиримлердиң психикалық раўажланыўының пәсейиўи ҳәм бойдың өспей қалыўына байланыслы машқалалар даўаланады.

К. Ивановтың

«Фитотерапия тийкарлары» китабынан

Еркеклер ҳаяллардың Өтинишлерине мүтәж

Егер еркек ҳаялынан өтиниш еситпесе, онда ол «Мен оған керек емеспен!» деген жуўмаққа келеди. Ҳайран қаларлық пикир. Оның, өзи билген ҳақыйқаты бар. Еркек жақсы көрген ҳаялының машқаласын шешкиси келеди, ал ҳаял машқала ҳаққында сөйлемейди, ол мәселе қоймайды, ҳаял «күйеўимниң өзи менде қандай машқала, қандай мүтәжлик бар екенин түсинип алыўы керек» деп ойлайды.

Еркек анық буйыртпа күтеди: «Қәдирданым! Бириншиден мынаны ислеў керек, екиншиден мынаны, үшиншиден болса ананы, ҳаў айтқандай төртиншиси де бар екен-ғой, өтиниш ислеп жиберсе…». Гейбир ҳаяллар «Ҳаў! Мен күйеўимнен өтиниш етип көрдим, бирақ ол ҳеш нәрсе ислемейди!» деўи де мүмкин.

Жуўап мынадай: Не ушын күйеўиңиз өтинишиңизди орынламайды? Өйткени, бул жерде жүдә әҳмийетли нәрсе жетиспейди: мысалы сиз күйеўиңизден бир нәрсени орынлаўды сорадыңыз, ол орынлады ҳәм буннан кейин сизде оның исине таңланыў ҳәм мақуллаў болыўы керек. Сонда күйеўиңиз сиз бенен болған усы мүнәсибеттен қуўанады, өзин “керекпен” деп сезеди: «Мен ҳаялымның өтинишин орынлап едим, ол маған таң қалды, мен оны таң қалдырдым!» Ол бул сезимди және бир мәрте басынан кеширгиси келеди, ол және бир мәрте ҳаялының мақуллағанын ҳәм таң қалғаның сезгиси келеди. Солай етип, ол «Не ислейин? Қәне, айт. Және не сатып әперейин? Және не алып келейин?» дейди.

В. Борисов

 

Муҳаббат мәңги

Ханшайым сорады: “Мырзам, сораўым бар еди..., маған болған муҳаббат сезимлериңиздиң себеби не де?

Патша айтты: “Муҳаббаттың себеби болмайды, шабазым! Муҳаббат – шәртсиз ҳәм пәк... Ҳәм, муҳаббаттың себеби болғанда да, егерде себеп жоғалып кетсе – муҳаббат жоғалыўы мүмкин бе? Егер жоғалса, демек – муҳаббат жоқ еди. Муҳаббат мәңги, ол бузылмайды, өзгермейди ҳәм ҳеш қашан сөнбейди. Ол булақ киби тоқтамастан азада болып тура береди.

 

 Бул – алжасыў!

«Көпшилик адамлар өз машқалаларын шешиў мақсетинде өзлерине жубай излейди. Олар ышқ-муҳаббат қатнасықлары өзлерин зеригиўден, мазмунсыз өмирден қутқарады деп үмит етеди. Олар «Егер шаңарақлы болсам – ҳаялым/күйеўим өмиримдеги бослықты өзи менен толықтырады» деп ойлайды. Бул – алжасыўдан басқа нәрсе емес!

Биз өзимизге жоқарыда көрсетилгендей үмитлер менен жубай таңлағанымызда, ақырында, үмитимизди ақламаған жубайымызды жек көрип, оннан қутыла алмай қаламыз. Кейин не? Кейин биз келеси жубайды излеймиз, оннан кейин басқасын, кейин басқа, және  басқа… Яки рейимсиз өмирге арыз етип, қалған өмиримизди жалғызлықта өткериўге қарар етемиз. Бизди ҳаялымыз яки күйеўимиз бахытлы етиўин, турмысымызды тамашаға толтырыўын күтип отырмай, өз өмиримизди өзимиз тәртипке салыўымыз керек»

Хорхе Букай

 

АЖЫРАСЫЎ ДЕГЕН ТYСИНИК ЖОҚ

Егер ҳаял турмыста бахытлы болыўды қәлесе, ол күйеўиниң минезин түсинип алыўы керек ҳәм оның гәпинен шықпаўға ҳәрекет етсин. Ҳаялдың жеңиси – усында! Ертеде уллы патшалардың қызлары да күйеўлери менен болған мүнәсибетте өзлерин күйеўиниң хызметкери киби тутқан. Ҳаял қай дәрежеде уллы болмасын, ол өзин күйеўи менен әйне солай тутыўы тийис. Басқаша айтқанда, ол күйеўиниң қәлеген тапсырмасын орынлаўға таяр турыўы керек ҳәм бәрқулла оны қанаатландырыўға умтылсын. Тек сол ўақытта ғана ол бахытлы болады. Ал, егер ҳаял күйеўи киби шатақ ҳәм талапшаң болса, олардың турмысы тек қәўетерден ибарат болады ҳәм ақыры бузылады.

Ҳәзирги дәўирдиң ҳаяллары түрли себеплерди таўып, күйеўлерине бойсынбай атыр ҳәм сонлықтан көпшилик шаңарақлар әйтеўир нәрселерден бузылып кетип атыр. Я күйеўи, я ҳаялы ажырасыўға арза береди. Бирақ, көп шығыс журтларында ажырасыў деген түсиниктиң өзи жоқ, себеби, бул журтларда ҳаял-қызларға күйеўине бойсыныў кереклиги үйретиледи. Батыс еллеринде болса, бул жағдай ҳаяллардың қуллығы деп есапланады, бирақ ҳақыйқатында олай емес.

 

Сен де ҳәр күни китап оқы!

Бир күни шәкирт, данышпаннан сорапты:

– Сиз не ушын ҳәр күни китап оқыйсыз? Сиз бурын да китап оқыған едиңиз-ғой?

Сонда, данышпан да сораған екен:

– Ал, сен бүгин не ушын аўқат жедиң? Сен кеше аўқат жеген едиң-ғой?

Шәкирт ийнин қысып:

– Жасаў ушын. ҳәр күни аўқат жеп турмасам, өлип қаламан-ғой!? – депти.

Данышпан басын силтеп, былай жуўап берипти:

– Мен де руўхый өлип қалмаўым ушын ҳәр күни китап оқыйман.

 

Аўырыў – астан!

1985-жыл Нью-Йорк қаласындағы Маунт Синай институтының Гросс атлы профессоры өз изертлеўин жәриялады, онда мынадай деп жазылған: «Көп аўқат берип, нурландырылған тышқанлар 100 процент жағдайда рак кеселлиги менен наўқасланады, ал сол аўқаттың ярымы берилип, сол нурға түсирилген тышқанлар болса тек 0,7 процент жағдайда рак кеселлиги менен наўқасланады».

Имори университетиниң емлеўханасында ислейтуғын доктор С. Хейнсфилд өзиниң баянатын жәриялаған. ¤з баянатында ол былай деген: «Онкология кеселлигине шалынған 100 наўқас 50 адамнан еки топарға бөлинди – олардың жасы да, рак кеселлигиниң басқышлары да шама менен бирдей еди. «А» топарындағы наўқасларға әпиўайы, күнделикли аўқат берилген, «Б» топарындағы наўқасларға болса жоқары калориялы аўқатлар берилген.

«А» топарындағы наўқаслар орташа 300 күн жасаған, ал «Б» топарындағы наўқаслар болса 75 күн жасаған». Бул, аўқаттағы жетилиспеўшилик рактың раўажланыўын пәсейтеди, ал көп жеў оның тез раўажланыўына себебши болады дегени.

Исихара Юми

 

Дәслеп мүнәсип болың

Мен жақында квартира алыўды жүдә қәлейтуғын бир ҳаялдың тарийхын еситип қалдым. Ол ҳаял бир жерден «Қудай бизлердиң дуўаларымызды бәрқулла еситеди ҳәм егер дуўаны жүдә үлкен ықлас пенен оқысаң және Қудайдан тилесең, бәрқулла сораған затыңа ерисиўиң мүмкин» екенлигин оқыған. Ол еки жыл даўамында Қудайдан жай сорап дуўа оқыған. Солай етип, бир күни ол квартираға ийе болған. Бирақ, арадан бир ай өткен соң оның баласы бул дүньяны тәрк еткен. Бундай ўақыяларды сизлер де көп еситкен шығарсыз… Бағ-дәўлетли шаңарақ – улы мәскүнем яки наркоман. Ойлаған әрманларына жетти дегенде – еми жоқ кеселлик ҳәм т.б.

Жай, көп пулды емес, ал кеўилдеги муҳаббат ҳақ-қында әрман етиў керек. Ҳәм биринши гезекте – адам өз кеўлин тәртипке салыўы тийис. Бул дүньяда ҳәмме оғада бай, оғыры сулыў, өте абырайлы болыўы мүмкин емес. Ким мүнәсип болса – тек сол ериседи. Сиз мүнәсип болыўыңыз ушын, жоқарыда айтылғандай – кеўилди пәклеў, тәртипке салыў лазым.

Егер биз үлкен жайға, қымбат машинаға ҳәм нобай пулларға мүнәсип болмасақ, бирақ усыларды Алладан күни-түни сорай берсек – Ол сорағанымызды береди, бирақ иммунитетимиз түседи, басқалар менен қатнасықларымыз бузылады…, яғный турмысымыздың басқа тәреплеринен қурбанлыққа ушыраймыз. Усыларды умытпаң.

 

Эгоист болма!

Сен бул дүньяның жемислеринен рәҳәтлен, бирақ оларға ҳәдден тыс байланып қалма. Шыныққан ақылдың ең жоқары көриниси – бул пәраўан турмыста жасаў, бирақ оны жоғалтып қойыўға да таяр турыў.

Қәлеген бир объектке аса байланып қалыў – эгоизм деп аталады. Бундай адамлар тек ғана өзин ойлайды, өзин жақсы көреди, өзин әлпешлейди. Усы тәризде ойлайтуғын адамлар көплеген эмоционаллық қәтеликлерге жол қояды ҳәм ең жаманы, байланып қалыў сезими ақылды өз қулына айландырады. Сондай-ақ, өзиңде бар нәрселерден де шын жүректен рәҳәтлениўиңе жол қоймайды. Мысалы, тек өзиниң баласын жақсы көретуғын, яғный оған қатты байланып қалған әке тек оны қайғырады, тек оны ойлайды… Көшеде бир топар ойнап жүрген балалардың арасынан өзиниң баласын шақырып алып, тек оған конфета береди – бул әкениң басқа балаларға меҳири жоқ, «Олар да бала, олар да жегиси келеди», деп ойламайды. Себеби, оны эгоизм жеңип кеткен. Өзиндеги эгоизмди жеңген әке шынында да барлық балаларды жақсы көреди, ҳәммесине қоса музқаймақ алып береди. Ырасында да, өзгениң баласы жоқ, ҳәммемиз де Жаратқанның бенделеримиз, шаңарақ ҳәм журтқа бөлекленгенимиз – салыстырмалы ғана.

Егер сен бул дүньяның объект ҳәм ўақыяларына жабысып алыўды тоқтатсаң, сениң өмириң шын мә-нисинде өзгереди. Сен оларға арқайын келип-кетиўи ушын имканият жарат. Сонда ғана ҳәр бир мәўритти, ҳәр бир ҳәрекетти, ҳәр бир реңди, ҳәр бир даўысты, ҳәр бир ийисти толық сезине алатуғын боласаң.

 

Ҳуқықыңды тартып ал!

– Устаз, сиз «Егер өзиңиздиң ким екенлигиңиз-ди билсеңиз, данышпанға айланасыз» деген едиңиз. Бирақ, буны қалайынша әмелге асырыўға болады?

– Буның ушын, бәринен бурын, басқалардан се-ниң ким екенлигиңди белгилеў ҳуқықын тартып ал.

– Буны қалайынша түсиниўге болады?

– Мәселен, биреў саған «Сен жаман адамсаң» дейди, сен оған исенесең ҳәм қапа боласаң. Басқасы келип «Сен жақсысаң» дейди ҳәм сен қуўанасаң. Сени мақтайды ямаса кемситеди, саған исенеди ямаса сатқынлық етеди. Егер сениң ким ямаса қандай екенлигиңди басқалар шешетуғын болса, ҳеш қашан да өзлигиңди таба алмайсаң. Соның ушын да, олардан усы ҳуқықты тартып ал. Ҳәттеки, меннен де.

 

«Үйде жатқан ер бузылар…»

Ер адамның жалқаўлығының себеби – бул қолайлы шараят, жағдай ҳәм аңсат ерисиўге болатуғын жынысый өмир. Ол қосжақпас, басламасыз еркекке айланады, баладай өкпелегиш, қыңыр болады, бәрқулла қандай да бир ҳызметлерди талап етеди, ғәзепленгиш болып қалады. Бул – қолайлы шараяттың көбейип кеткени. Ер адамға өзин тыйыўлар, ант ишиўлер, удайы ҳәрекет, базы ўақытлары тәўекелшилик те керек. Адам сонда ғана жанланады. Сонлықтан да, қандай да бир күнлер өткеннен кейин, жумыссыз үйде жатырған күйеўин ҳаялы диваннан түсириўи, үйден шығарыўы керек. Сонда ғана ол аш болып, «не ислесем екен?» деп ойлап баслайды. Ер адам үйинде отырмаўы керек, оның көплеген ўазыйпасы, парызы, ислеўи керек болған жумысы бар.

 

«Ўақтыңды босқа жиберме!»

Рус халқында мынандай бир нақыл бар: «Егер жаслық ўақытта билгениңде, ал қартайғаныңда қолың-нан келгенинде…». Жасы 50-60 тан өткенлер бул нақылдың әҳмийетин түсинеди: «Жас пайытымызда келешегимизди ойламай, барып-келип жүре берген екен-биз… Енди, мына жаслардың жүрис-турысына қарап, жаслығымды еслеп – ашынаман…»

Адам өзи жас пайытында өзин түсиниўге ҳәм аңлаўға қыйналады, «Еле алдымда ўақыт көп» деп ойлайды. Көплеген жаслар өзине инам етилген өмирлик потенциалды өзиниң пәс инстинктлерин қанаатландырыўға жумсайды – алкоголь, «түнги ушырасыўлар», компьютер ойынлары… өз келешегин режелестириўди ҳәм ойланыўды қәлемейди. Жаслық дәўирдиң сонша күшли энергиясы ҳеш қандай пайда келтирмей, тек зыянына ислейди. Ҳеш бири жас ўақтынан баслап дүньяны, өзин билиўге, өмириниң не ушын берилгенлигин түсинип жетиўге ҳәрекет етпейди. Ҳәм тап ҳәзир, яғный сен, егер еле жас болсаң, бийбаҳа ўақтыңды, энергияңды босқа сарплама. Ҳәр бир секунд сайын сениң өмириң қысқарып атыр. Сен бәрқулла жас, бәрқулла күшли болып турмайсаң. Сен ҳәзир қуры отырған ўақтыңда, кимлердур тәўекел етип атыр. Сен ҳәзир усы отырған ўақтыңда, кимлердур табысларға ерисип атыр. Мен буны 37 жасымда түсинип жеттим. Бирақ, сен буннан ертерек түсинип жетесең деген үмиттемен.

 

«ҳақыйқый  еркек  қалмаған!»

Барлық адамлардағы машқалалардың ең баслы себеплеринен бири – эгоизм. Эгоизм дегенимиздиң өзи не? Бул – наданлық, ахмақлық ҳәм әпиўайы ғана ериншеклик. Мен қаншадан-қанша жигитлерди билемен, олар: «Ҳаял затының барлығы жылан» дейди. Бирақ, өзлериниң ҳаял-қызлар менен мүнәсибет қурыўды билмейтуғын әззи, ләтте екенлигин мойынламайды. Қаншадан-қанша ҳаялларды билемен, олар: «Барлық еркеклер ләтте, ҳақыйқый еркек қалмаған» дейди. Бирақ, өзлеринде ҳаялларға тән қәсийеттиң бир ушқыны да жоқ. Мен дослары менен пиво ишип, сигарета шегип жүрген қызларды да көрдим. Бирақ, усы жүриси менен олар ишпейтуғын, шекпейтуғын, мықлы жигитлерди әрман етеди. Жуўмақлап айтқанда, барлығы «жақсы күйеў»ди әрман етеди де, өзлери «жақсы ҳаял» болыўды қәлемейди, «жақсы ҳаял»ды әрман ететуғынлар «жақсы күйеў» болыўды қәлемейди. Буның барлығы да эгоистлик емес пе? «Жақсы» болыў ушын, бәринен бурын, өз үстиңде ислеўиң, раўажланыўың керек. Сондай-ақ, мен мына нәрсеге ҳайран қаламан: егер сиз жақсы өмирлик жолдас болсаңыз, көбирек қайсы бириңиз ушын жақсы, сиз ушын ба ямаса өмирлик жолдасыңыз ушын ба? Бул дүньяда барлығы керисинше, буны түсиниў ушын тек ғана мийиңизди иске қосып, ойланыўыңыз керек.

 

Ийт пенен адамның айырмашылығы

Келиң, енди мынандай бир ойын ойнаймыз. Оның аты: «Сен ҳәм ийттиң арасындағы айырмашылықлар».

Азанда уйқыдан ояндың ба? Ийтлер де оянды.

Бәлким, дене тәрбиясы менен шуғылланған шығарсаң? Ийтлер де көшени бир айланып, аяғын жазып қайтады.

Музлатқыштан аўқат алып жедиң бе? Ийтлер де шығынды тасланатуғын жерге барады да, тамағын тойдырады.

Сен пул табыў ушын жумысқа бардың ҳәм оған аўқат сатып алдың, солай ма? Ийтлер де тамағын табыў ушын шығындыларды титкилеп, мийнет етеди ямаса хожейининиң қойын бағады, үйин қараўыллайды, улыўма тамақ табыў ушын мийнет етеди.

Сен жынысый қатнасық пенен шуғылландың ба? Ийтлер де тап солай ислейди. 

Сен досларыңды көрип қуўандың ба? Ийтлер де өз хожейинин көргенде қуўанады.

Сен биреўге ашыўландың ямаса қапа болдың ба? Ийтлер де бақырсаң қапа болады, қуйрығын ишине тартып, көзиңнен тасаға кетип қалады.

Сен биреўге бақырған шығарсаң? Ийтлер де үреди.

Сен досларың менен жыйналып, отырдың ба? Ийтлер де базы ўақытлары топарласып жүреди.

Сен түсте бир уйқылап турған шығарсаң? Ийтлер де түсте уйқылайды.

Сен жуўырыўға шықтың ба? Ийтлер де жуўырады.

Сен кешқурын диванда дем алдың ба? Ийтлер де өзиниң гилемшесинде дем алады.

Мен ҳәр күни жатардан алдын өзиме мына сораўды беремен: «Мен әпиўайы ғана ийттен айырмашылыққа ийе болыў ушын не ислеўим керек? Мен өзимди еси бар адамман деп есаплаўым ушын не ислеўим керек? Бүгин мен пәми бар АДАМман деп айтыўға турарлық не нәрсе иследим?»

Сиз де усы сораўды өзиңизге берип көриң.