«Саза» журналы

Жеке раўажланыў орайында болған сәўбетлерден

Сораў: Шаңарақлыман, жасым 30 да, районда тураман. Мен туўған анам менен көп урысып қала беремен. Ол мениң күйеўимди унатпайды, буған көп себеплер келтиреди. Себеп болғанда да перзентлимиз, мен күйеўим менен ажыраспайман. Үйге қыдырып барсам, қайтаман дегенше мениң менен урысыўға сылтаў табады. Мысалы, «Күйеўиң көп ақша таўмайды» дейди. Дурыс, бизлер ҳәзир квартирада жасаймыз. Ырасында күйеўимниң үйиниң иши кем тәмийинленген жер. Ўақтында мени айттырып келгенде мен бармай қалып едим – соны да бетиме басады. Күйеўиме жақсы көрип, турмысқа шықтым. Анам «Егерде сен сол айттырып келген жерге барғаныңда – буншелли қыйналмас едиң!» дейди. Күйеўим аўыр минез, көп сөйлемейди, апа-апа деп жыллы сөзге шебер емес.. Бәлким, усы себеп шығар?!  

Үйге қыдырып та барғым келмей қалды. Айтқанлары аўыр батады, қыйналып қаламан.   

 

Жуўап: Сораў ушын рахмет.  Ҳәр бир ана перзентиниң бахытлы болғанын тилейди. Анаңның нийети жаман емес. Оның да эгоистлик қәлеўлери бар, лекин сен де жақсы көргениңе турмысқа шығып – эгоистлик еттиң-ғой!!! Қәлегениңди иследиң, соның ушын, яғный анаң айтқан жигитке турмысқа шықпағаның ушын, ол шағып сөйлегенде оның сөзин көтериўиң тийис.

Бул дүнья өзи сондай. Мамаңды да түсин, ол сени ҳәр көргенде ғәзепленеди. «Мына қызым мениң айтқанымды тыңлағанында, анадай болар еди, мынадай болар еди… Енди мына жүриси, квартирада…» Сол анаңның гәпин сен көтер.

Қашаннан берли жасүлкен апаларға, әсиресе енелерине «Апа, апа» дей бермейтуғын күйеўлерди “аўыр минез” дейтуғын болып қалдық? Буны психологияда көкиреклик деп атайды. Апажан, анажан деп жалпылдаса – қулағы түсип қалар ма еди? Айтып қояйын, «Мен жалпылдамайман», «Мен еркекпен – бас иймеймен!» деўшилерге гәрдишлик аўырыўы жуққан. Емлениўи тийис.

Күйеўиң де жақсылап хызмет етсин анаңа, сениң анаң – оның анасы емес пе? “Мен аўыр минезбен” деп, қабақты үйип жүре бергенше, көкирегин керип (несине екени белгисиз)…

***  ***  ***

Сораў: Оқымаған, дипломы жоқ инсан оқыған, дипломы бар инсан аңламаған нәрселерге ақылы жететуғын болса – қай бири жоқары мағлыўматлы инсан болады? Жуўап ушын алдыннан рахмет.

 

Жуўап: Сораў ушын рахмет. Сиз жоқары мағлыўмат пенен руўхыйлық екеўин шатастырып атырсыз. Екеўи еки түрли нәрсе. Жоқары мағлыўматлы дегени – жоқары руўхыйлылықты билдирмейди. Дипломы бар адам адамгершиликли болмаўы да мүмкин. Оқымаған, дипломсыз, бирақ бул инсан адамгершиликли болыўы мүмкин. ¤зи дипломы бар, адамгершиликли де болыўы мүмкин. Адам ҳәм дипломсыз, ҳәм пәмсиз болыўы мүмкин. Не ушын бундай?

Ҳәр бир адам тек пәнлер менен шекленип қалмаўы керек. Қәнигеликлер менен бирге адам руўхый билимлер алыўы да зәрүр. Егерде шыпакер дипломын алған адам тек қайсы белгилерде қандай диагноз қойыў, қандай дәри усыныс етиўди ғана үйренген болса, оның руўхыйлығы (яғный адамгершилиги) төмен болса – оннан жақсы шыпакер шықпайды. Бул – муғаллимлерге де, юристлерге де тийисли.

Гейбир адамлар болады – айырым себеплерге бола, көп нәрселердиң астарын көре алыў уқыбына ийе. Бирақ, ол «Мен уқыплыман, мен дипломлы адамлардан да көп билемен» деп гәрдишликке берилсе – ол усы уқыбынан айырылады. Усы уқыбын еле де тереңлетиў ушын жоқары мағлыўматлы болыўға ҳәм руўхый дүньясын және де байытыўға умтылыўы тийис.

***  ***  ***

Сораў: Анамның көп нәрселерге нерви тез шығады. Көп күйип-писе береди. Нервин басып, сабырлы болыўы ушын нелерди усыныс етесиз?

 Жуўап: Рахмет, сораў ушын.

Не ушын анаңыз көп затларға күйип-писе береди?

Бизлер қайта-қайта «ҲЕШ КИМНЕН ҲЕШ НӘРСЕ КҮТПЕ» деп айтып киятырмыз. Кимде ким усыған әмел етсе – нерви дәрҳал тынышланады. Себеби, ол «барлық»ты (турмыс) солайынша қабыл етеди. Қубылыс ҳәм ўақыяларды қадағаламаўға тырысады.

Сениң анаң – ҳәмме нәрсени қадағаламақшы болып атыр! Егерде оның айтқанындай (ҳәм ойлағанындай) болмаса, ол күйип-писеди. Ойлағанындай болса – ол күйип-писпейди. Бул ҳәммемизде усындай, солай емес пе?

Бизлер қолдан келгенше жобаластырыўымыз тийис, лекин ойлағанымыз бола ма яки жоқ па – буны адам бендеси қадағалай алмайды, оны тек бир Алла шешеди!!!

Не ушын бизлер “Қудай қәлесе” деп айтамыз? Егер де Ол қәлемесе – ислеримиз биз ойлағандай болмайды. Усының ушын нервиңди шығарыў керек пе? Егерде Алла-таала бизлер ойлаған бойынша ислемесе – оған қапа болыўымыз, нервимиз шығыўы тийис пе? Оның жеке ¤зиниң жобасы жоқ па екен?… Бизлердиң ҳәр биримизге Алланың жобасы бар! Ҳәмде Оның жобасы бизлердиң бул дүньяда өзимизди қәйтип тутқанымызға байланыслы болып келеди.

Мысалы, үйде бир баланың ендиги жылы жоқары оқыў орнына кириўине жәрдемлесиў керек. Бизлер «Я Алла! Мына перзентимниң ЖОО ға кирип кетиўине жәрдем еткил» деп Оннан жалбыранып сораймыз ҳәм өзлеримиз қуры отыра бермей, баланың таярланыўына шараятлар жаратып беремиз. Ҳәм имтиханларға кирип кетемен дегенше, күнде Алладан соранамыз, жалбыранамыз, тилеймиз, диянатымызды арттырыў ушын көп жақсылықлар етемиз (бул нийетимизге жетиў ушын алдыннан төлемлер – ол қанша көп болса, сонша жақсы) ҳәм т.б. Бала имтиханға кирер пайытта оның ЖОО ға кириўин яки кирмеўин бир Алланың өзи шешетуғыны кеўилде турыўы керек. Оннан басқа ҳеш кимге ҳәм ҳеш нәрсеге байланыслы емес, тек Оған! Ол киргизбеўи де мүмкин ҳәм сонда да Оның барлық шешимлерин биз, Оның бенделери, шын кеўилден миннетдаршылық пенен қабыл етиўимиз лазым.

Биз бенен болып атырған барлық ўақыя ҳәм қубылыслар Жаратқанымыздың руқсаты менен болып атыр, демек, күйип-писиўге ҳеш қандай орын жоқ! Күйип-писиў — Оның шешимлерине қарсы барыў демек!