«Саза» журналы

ӨМИР ЖОЛЫҢА ПӘНДИЎ-НӘСИЯТЛАР

Ҳаял қорғанышқа мүтәж

Ҳаял адамға кимдур ҳүжим етиўи мүмкин… Қәлеген өспирим, он алты жасқа толған бала да ҳаялға ҳүжим ете алады — ҳаял-қыз қәлеген ўақытта қурбанға айланып қалыўы мүмкин. Ҳаял адамның жасы үлкен болғаны менен ол өзин қорғай алмайды, соның ушын да, ҳаялларға қорғаныш зәрур. Ҳаяллар қорғаныўға мүтәж.

Шығыс билимлерине көре, ҳаяллар толық еркин бола алмайды, себеби олар өзлериниң еркинлигин асырап қала алмайды. Буның ҳеш илажы жоқ. Он алты жасар ул бала арқайын, өзи қәлегенинше саяхатқа атланып, дүньяны айланып шығыўы мүмкин, бирақ он алты жасар қыз буны әмелге асыра алмайды.

 

Олар тәбияты бойынша күшсиз, оларға қорған керек. Оларды бойы жетемен дегенше әкеси қорғайды, үлкен қыз болғаннан кейин оны күйеўге береди, ал, қартайған гезинде оны балалары қорғайды.

Батыс еллеринде ҳаялларға еркеклерде болған еркинликти берип атыр. Бирақ бул тәбийий емес. Ҳаял қай жерде болса да, биринши орында, ҳаял болып қалыўы, Ана-Тәбият тәрепинен жүклетилген ҳаяллық ўазыйпасын орынлаўы тийис. Соның ушын да, Батыс еллеринде олардың өмири аянышлы тәризде эксплуатация исленеди, бул Батыс жәмийетиниң өзине тән кемшилиги. Сондай-ақ, айырым шығыс халық-ларындағыдай, ҳаяллар улыўма ҳуқықсыз да қалып қоймаўы тийис. 

 

ЖАЛҒАН СӨЗ

16 жаста едим. Бир күни азанда ағам үйимизден он шақырым узақтағы аўылға, бирге өскен достының үйине апарып қойыўымды айтты. Машина айдаўды енди үйренгеним ушын қолай жағдайды қолдан шығармай, қуўанып “яқшы” дедим. Ағамды айтқан жерине апардым, ол: “Машинаның майларын устаға көрсет, еки сааттан кейин айланып кел”, деп айтты. Машинаны аўылымыздағы устаға апарым тасладым. Ўақытты қалай өткериўди билмей, жорамның үйине комьпютер ойнаў ушын бардым. Қызығып кетип отыра бериппен, сыртқа шыққанымда ағам айтқан ўақыттан еки саат өтип кетипти. Кешиккеним ушын ағамның ашыўланыўы анық, қайтып машинаны миндирмеўи де мүмкин. Бардым, кеш қалғаным ушын кеширим со-рап, устаханада уста көп ўақыт услап қалғанын айттым. Ағамның сол ўақыттағы маған қасын жыйырып қараўын ҳасла умытпайман.

– Ҳүжданың қыйналмай маған өтирик сөйлеп турсаң я?! Күтип-күтип ақыры устаханаға телефон еттим. Уста машина әлле қашан таяр болғанын, бирақ сен келмегениңди айтты...

Уялып кеттим. Илажсыз туўрысын айттым.

– Сеннен емес, өзимнен қапаман, – деди ағам бираздан кейин. – Егер усы жастан маған өтирик сөйлеп атыр екенсең, демек, мен жақсы әке бола алмаппан. Әкесин алдаўға урынған перзент өсириппен. Үйге пияда кетемен, жол бойы тәрбия бериўде қай жерде қәтелескенимди ойлап бараман.

Усындай деп әкем шаң жолдан басын ийип кете баслады. Мен қасында машинаны әстен айдап, жалынып, кеширим сорап бардым. Бирақ, әкем үндемей кете берди.

Он шақырымды усы аўҳалда басып өттик...

Әкемниң сонша жолды пияда жүрип өткенин ҳәм жолда руўхый қыйналып баратырғанын көрип, усы ислерге себепши болып қалғанымды ойлап, мен де иш-ишимнен қатты қыйналдым.

Өмиримдеги ең үлкен сабақлардан биреўи усы болды. Усыннан кейин ҳеш қашан өтирик сөйлемеўге өзиме ўәде бердим...

Өзиңде кӨкиреклик бар екенлигиНИҢ БЕЛГИСИ

Көкиреклик – көпшилик гүнә ҳәм кеселликлердиң дәреги есапланады. Барлық дин уламалары оны руўхый ҳәм материаллық раўажланыў жолында турыўшы тосқынлық екенлигин айтып өткен. Өзимизде көкиреклик бар екенлигин қалайынша анықлаймыз?

Бир данышпанның көрсетпеси: «Егерде басқа адамлар саған сен ойлағандай емес етип ҳәрекет етсе, кемшиликлериңди көрсетсе – сен өзиңди қалай сезинесең? Егерде сенде қемшиликлериңди дүзетиў туўралы ой пайда болмаса, ал керисинше, ашыў ҳәм ғәзеп пайда болса – билгил, сен ҳәдден тыс көкирексең ҳәм гәрдишликке берилгенсең.

Егерде жумыс бабындағы кишигирим қәтелериң сени қапа ететуғын болса – бунда да көкиреклигиң басым болғаны. Басқалардың мүтәжликлерине салыстырғанда өзиңдики саған көбирек қызық болса – бул да көкирекликтен дәрек. Егерде басқалардың сәтсизлигинен, мейли ол сениң душпаның болсын, – сен қуўансаң, ал жақынларың табысқа ериссе – сенде қызғаныш пайда болса – демек, сен көкирекликтиң ҳәм гәрдишликтиң ең шыңына жеткенсең. Кемшиликлериң туўралы ескертиўлерге хорлығың келсе, ийгиликлериңди айтып мақтағанда қуўансаң – бул да көкирек екенлигиңди билдиреди».